Lorentz Center - PERSBERICHT
  Current Workshop  |   Overview   Back  |   Print   |   Home   |   Search   |     

    PERSBERICHT

Opwaartse bliksem en andere ontladingsverschijnselen
Grote sprite, op 18 november 1999 waar genomen boven Nebraska (VS). Foto: H.C. Stenbaeck-Nielsen, Geophysical Institute, University of Alaska, Fairbanks."Groeiende vonken" (streamers) in het lab Foto: Tanja Briels, Eddie van Veldhuizen et al., TU Eindhoven.

Vooraanstaande internationale wetenschappers komen van 9 tot 13 mei bijeen in het Lorentz Center (Leiden) in een workshop over vonken, bliksem en tientallen kilometeres hoge 'opwaartse bliksem' in de bovenlagen van de atmosfeer.

'Opwaartse bliksem' boven onweerswolken is nog maar recent waargenomen. De eerste beelden dateren uit 1990. Extreem snelle bliksem-achtige verschijnselen kunnen nu door nieuwe experimentele technieken in het lab veel nauwkeuriger onderzocht worden dan vroeger. In de workshop in Leiden komen voor het eerst wetenschappers bijeen uit alle disciplines die te maken hebben met zulke ontladingen. Niet alleen geowetenschappers, maar ook natuurkundigen, elektro-ingenieurs, en wiskundigen. Zij zullen waarnemingen en modelvorming met elkaar bespreken.

De foto's van de 'high altitude lightning' laten een spectaculair verschijnsel zien, een reusachtige korenschoof van licht die tientallen kilometers boven een onweerswolk uitgroeit. In een brede bundel zoeken tienduizenden individuele ontladingen parallel aan elkaar hun weg. De naam 'sprite'- ontlading is ontleend aan Shakespeare's Midzomernachtsdroom. Dit stuk heeft ook de namen van nog talrijke andere ontladingsverschijnselen of 'transient luminous events' boven onweerswolken geïnspireerd, zoals blauwe 'jets' (gigantische ontladingen, die rechtstreeks van de wolk tot 30 km omhoog schieten), 'elves' (uitdijende ringen op 90 km hoogte), en 'trolls' (kleine rode jets) en ook 'pixies' en 'gnomes'. De verschijnselen spelen zich af tussen onweerswolken en de ionosfeer op 90 kilometer hoogte, vaak te hoog voor vliegtuigen en hete-luchtballonnen, maar zeker te laag voor satellieten. Omdat dit gebied zo moeilijk toegankelijk is voor observaties, wordt het ook wel aangeduid als 'ignorosphere'. We moeten het doen met waarnemingen op afstand. Om die reden zijn laboratoriumproeven en theoretische modellen extra belangrijk om het verschijnsel te begrijpen.

In de workshop komen al deze benaderingen aan bod. Verschillende experimentele groepen zullen elkaar ontmoeten. De deelnemers zullen het experimenteel werk aan ontladingen in de laboratoria van de faculteiten toegepaste natuurkunde en elektrotechniek in Eindhoven bezoeken. Er zullen verschillende benaderingen voor computermodellen en theoretisch begrip aan bod komen, die onder meer aan het Centrum voor Wiskunde en Informatica in Amsterdam ontwikkeld worden, werk dat vorig jaar bekroond werd met de Minervaprijs.

Davis Sentman (Fairbanks, Alaska, VS), een van de eerste waarnemers van 'opwaartse bliksem', zal uitvoerige optische waarnemingen laten zien van het hele sprookjesbos van Transient Luminous Events in de bovenlagen van de atmosfeer.

Victor Pasko (Pennsylvania State Univ., VS) zal ingaan op waarneming en verklaring.

Elisabeth Gerken (Menlo Park CA, VS) zal haar telescopische opnames van de inwendige structuur van sprite ontladingen vertonen.

Torsten Neubert (Copenhagen, Denmark) zal een overzicht geven van de gecoördineerde Europese waarnemingen.

Earle Williams (MIT, VS) zal het paradoxale verband tussen gewone bliksem en opwaartse bliksem toelichten.

Martin Füllekrug (Bath, Engeland) zal vertellen over een nieuwe manier om de sprites op afstand waar te nemen door de radiogolven die zij veroorzaken. Door een netwerk van antennes op verschillende continenten kan hij de sprites precies lokaliseren.

Ute Ebert (CWI, Amsterdam), één van de coordinatoren van de workshop, en haar medewerkers zullen op drie gebieden vorderingen laten zien: computermodellen (promovenda Carolynne Montijn, Amsterdam), theoretisch-fysisch inzicht (promovendus Bermard Meulenbroek, Amsterdam) en experimenten (promovenda Tanja Briels, Eindhoven).

Het programma van de workshop is te vinden op http://www.lc.leidenuniv.nl/lc/web/2005/20050509/info.php3?wsid=155

Voor publicatie zijn ook foto's beschikbaar van een sprite in de atmosfeer en van een ontladingsproef bij de Technische Universiteit Eindhoven.

Veel gegevens over de ontladingsverschijnselen zijn te vinden op de website van Ute Ebert: http://homepages.cwi.nl/~ebert/streamers.html

In de workshops van het Lorentz Center komen vooraanstaande wetenschappers uit binnen- en buitenland samen om in gezamenlijke afzondering te werken aan een actueel wetenschappelijk probleem. Discussie en interactie staan centraal in de workshops. De samenballing van uiteenlopende kennis levert vaak in korte tijd een grote vooruitgang op.

De workshop 'The multiscale nature of spark precursors and high altitude lightning ' wordt van 9 tot 13 mei 2005 gehouden. Wetenschappers kunnen de lezingen kosteloos bijwonen. Inlichtingen en inschrijving: Gerda Filippo, filippo@lorentzcenter.nl Tel: +31 71 5275401. Zie ook http://www.lc.leidenuniv.nl.